Ontdek het ongelooflijke verhaal van Antoine Parmentier, de man die de aardappel in Frankrijk heeft geïntroduceerd. Koninklijke marketing en gehakt: ik vertel u zijn epische verhaal!
Een korte geschiedenis van puree: van Apicius tot vandaag
Het is vaak niet bekend, maar ik verzeker u dat groenten al sinds mensenheugenis worden geplet.
Bijna alles kan tot puree worden verwerkt, want je hoeft alleen maar te pletten wat je wilt eten. Je kunt je dus voorstellen dat puree al lang geleden is ontstaan met behulp van gereedschap, zelfs een simpele steen als je erover nadenkt. Oh ja, ik vergat nog iets: het vuur moest ook nog ontdekt worden. Want ja, puree van ongekookte groenten of fruit is toch minder lekker, nietwaar? Wat zeker is, is dat er sinds mensenheugenis tal van pureerecepten tot ons zijn gekomen.
Romeinen aan tafel / Foto wikipedia.
De Romeinen hebben ons bijvoorbeeld een aantal leuke recepten voor puree nagelaten. Plinius de Oudere was bijvoorbeeld dol op erwtenpuree, terwijl Dion Cassius graag groene groenten at. Ieder zijn smaak, tenslotte. In de middeleeuwen waren purees zeldzaam (in een tijdperk waarin men toch snel zijn tanden verloor). Ze werden meestal gemaakt op basis van bonen en werden eigenlijk meer beschouwd als sauzen om gerechten mee te overgieten. Het was in de 18e eeuw dat puree in de schijnwerpers kwam te staan door het pureren van tal van voedingsmiddelen: artisjokken, rapen...
De aardappel: de gast uit Amerika
Ja, inderdaad! Vóór Christoffel Columbus waren er geen aardappelen in de tuin. Dat is vandaag de dag ondenkbaar. Er waren ook geen tomaten, maar dat is een ander verhaal. Toen ze in Amerika aankwamen, ontdekten de Spaanse veroveraars niet alleen de Inca's, de Azteken en nog veel meer, niet alleen goud en zilver, maar ook de aardappel, die al lang een van de favoriete groenten van de Amerikaanse indianen was. Ze verbouwen al minstens 10.000 jaar allerlei soorten aardappelen. De aardappel wekte de nieuwsgierigheid van de Europeanen, die er een tijdlang zelfs een medicijn van maakten, en begon langzaam in de 17e eeuw zijn intrede te doen op het oude continent. De Italianen beschouwden de aardappel als een truffel. De Fransen noemden hem aanvankelijk "cartoufle", wat bij de Duitsers "kartofeln" werd, die als eersten de aardappel als een gewas beschouwden dat op min of meer grote schaal kon worden geteeld. Het was trouwens bij hen dat de heer Parmentier de aardappel ontdekte...
Parmentier: het genie dat de aardappel populair maakte
Ze komt in de 18e eeuw naar Frankrijk met Monsieur Parmentier. Een opmerkelijke figuur, die Antoine-Augustin Parmentier (1737-1813). Oorspronkelijk een militaire apotheker. Net als zijn tijdgenoten in de Verlichting was hij gepassioneerd door vooruitgang. Hij ontdekte de aardappel in Pruisen, waar hij tijdens de Zevenjarige Oorlog gevangen zat. Gevangenen kregen aardappelpap te eten. Dit was voedzaam en de groente was vrij gemakkelijk te verbouwen. Een oplossing voor de voedseltekorten die nog steeds ravage aanrichten in Frankrijk, waar men afhankelijk is van kwetsbaar graan en rogge. Brood is het basisvoedsel van de Fransen, die er een fortuin voor betalen (meer dan de helft van hun loon) en dat vaak ontbreekt vanwege bijvoorbeeld het weer. Als het te veel regent, groeit de tarwe niet, als het niet genoeg regent, groeit de tarwe ook niet. Met aardappelen is dat geen probleem.
Botanische tekening van de aardappel / Door Amédée Masclef — Atlas van planten in Frankrijk. 1891, Publiek domein . Wikimedia4
Parmentiers strijd tegen vooroordelen
Dat is nog lang niet gewonnen, want in Frankrijk, met uitzondering van enkele regio's zoals Lotharingen en Franche Comté, haat men aardappelen, die men eerder beschouwt als voedsel voor vee. Men heeft trouwens geen idee hoe men aardappelen moet koken, waardoor men hun smaak niet kan begrijpen. Parmentier geeft niet op. In 1786 presenteert hij zijn project in Versailles. Nadat hij koning Lodewijk XVI en Marie Antoinette heeft overtuigd van de voordelen van de aardappel, haalt Parmentier hen over om hem te helpen door aardappelen te planten in Les Sablons, vlakbij Parijs, een slechte grond waar niets groeit. Enkele weken later presenteert hij de koning een boeket aardappelbloemen. Onder de indruk feliciteert de vorst Parmentier: "Frankrijk zal u ooit dankbaar zijn dat u het brood van de armen hebt gevonden".
Sterk in marketing, maakt hij de aardappel 'trendy'
Antoine-Auguste Parmentier (1737-1813), Frans landbouwkundige en filantroop, promotor van de aardappel in Frankrijk.
Eerst promoot de koningin de aardappel. De koning spreekt over het 'brood van de armen' en de koningin draagt een aardappelbloem in haar knoopsgat. Dat lijkt misschien niet veel, maar het zorgt voor gespreksstof en wekt de nieuwsgierigheid van het hof en vervolgens van de stad. Vervolgens kookt Parmentier zijn aardappelen en presenteert ze aan de "influencers" van die tijd. Prinsen, bisschoppen, beroemdheden zoals Benjamin Franklin, die ze proeven en op hun beurt promoten... Dat gezegd zijnde, duurt het tot de 19e eeuw voordat de aardappel zijn intrede doet op het platteland en het nieuwe basisvoedsel van de Fransen wordt, na brood, dat ook vandaag nog steeds bovenaan de lijst van favoriete gerechten van de Fransen staat.
❓ FAQ: Alles wat u moet weten over Antoine Parmentier
Waarom koos Parmentier voor de aardappel?
Als gevangene in Pruisen tijdens de Zevenjarige Oorlog ontdekte ik dat hij dankzij de aardappel had kunnen overleven toen er een tekort aan graan was. Hij begreep dat deze gemakkelijk te verbouwen en voedzame groente het perfecte wapen was tegen de hongersnoden die Frankrijk teisterden.
Is het waar dat Marie-Antoinette aardappelbloemen droeg?
Dat klopt helemaal! Om de aardappel populair te maken aan het hof, schonk Parmentier een boeket aan de koning. Lodewijk XVI stak er een in zijn knoopsgat en koningin Marie-Antoinette in haar kapsel. Het was het toppunt van chic in die tijd, en dat was genoeg om de hele adel plotseling aardappelen te laten eten.
Is de hachis Parmentier door Parmentier zelf uitgevonden?
Niet direct. Hoewel hij het gebruik van aardappelen in alle vormen (brood, pap, puree) promootte, werd het gerecht dat we vandaag kennen als "Hachis Parmentier" pas later, in de 19e eeuw, populair als eerbetoon aan zijn naam voor deze gratin van puree en gehakt.
Waar ligt Parmentier begraven?
Hij ligt begraven op de begraafplaats Père-Lachaise in Parijs. En het mooiste van alles? Zijn graf wordt vaak versierd met bloemen... aardappelbloemen! Bewonderaars komen er nog steeds een paar knollen neerleggen als teken van dankbaarheid.
Aan tafel, en vergeet niet: elke aardappel is een beetje een eerbetoon aan de geschiedenis!
Jérôme Prod'homme / Monsieur de France.
